LY THUYET CUA MARX CHI LA CAN BA CUA VAN HOA AU CHAU

 

 

Lénine có viết: “ Chủ thuyết của Mác là tổng hợp nền triết học Đức, nền kinh tế Anh và tư tưởng xă hội của Pháp.”

Bề ngoài th́ có vẻ đúng, nhưng đi xâu vào vấn đề, xét từng trường hợp một, th́ không phải vậy.

Có một nhà tưởng khác sau này có nói: “ Tư tưởng của Mác chỉ là cặn bă của nền văn hóa Âu châu đặc biệt là 3 nước Đức Anh và Pháp.”

Thực vậy, nếu nói tinh hoa văn hóa, triết học của Đức, người ta phải nói tới Goeth về văn chương, Kant của trường phái duy lư ( rationalism), Hégel, trường phái duy ư ( idéalisme) và nhiều triết gia khác, như Nietzch, trường phái tự do, chứ không phải là trường phái duy vật (matérialisme) của Marx. Nếu ai đến nước Đức, để ư, th́ thấy dân Đức không đề cao, tôn thờ Marx. Ngay ở cái vùng  Trèves, giáp giới 3 nước, Đức Pháp và  Luxembourg, nơi sinh trưởng của Marx, nơi đây có một thư viện nhỏ, có dựng h́nh Karl Marx, nhưng dưới chân tượng có đề hàng chữ: “ Nới này là nơi sinh trưởng của Karl Marx, nhưng nơi đây không chấp nhận tư tưởng của ông.”

Ngược lại, ở nước Đức, nhất là dân Tây Đức, người ta nói nhiều đến Kant, Hégel hay Nieztch về triết học, và Goeth về văn học. Gần như ở nước Đức tỉnh nào cũng có viện Goeth, chứ không có viện Marx.

Đó là về triết lư, về kinh tế Anh, th́ như thế nào? Phải chăng tư tưởng của Marx là tổng hợp truyền thống kinh tế Anh như Lénine nói ?

Không phải như vậy.

Nhưng phải nói tư tưởng kinh tế của Marx đă bị ảnh hưởng sâu đậm bởi một nhà kinh tế Anh Ricardo ( 1772- 1823). Người ta có thể nói tư tưởng Thặng dư Giá trị ( la plus-value) của Marx là khởi đầu bởi Ricardo.

Có người cho rằng về phương diện kinh tế, Marx là học tṛ của Ricardo. Điều này cũng chỉ đúng một phần, và chỉ đúng về vấn đề giá trị hang hóa, điều mà Marx đă viết và hoàn thành quyển Tư Bản luận đầu tiên; nhưng 2 quyển sau th́ Marx không thể hoàn thành, phải đợi đến Engels. Nhưng Engels chỉ tóm lược và đưa ra những lư luận liều lĩnh mà Marx thận trọng không dám lấy. Như vấn đề duy vật biện chứng, Marx cẩn thận không dám đi sâu, mà chỉ nhấn mạnh đến phần duy vật sử quan.

Cả hai người Ricardo và Marx đều cho rằng hàng hóa có giá trị là v́ có những lượng lao động qua nhiều tiến tŕnh đă tiềm ẩn ở trong hàng hóa đó.

Tuy nhiên ở điểm này, cả 2 người gặp phải những khó khan, mà ngày hôm nay chúng ta thấy rất rơ: Người ta đi câu cá, v́ con cá nó có giá trị, hay v́ người ta bỏ th́ giờ đi câu nó, nên nó mới cá giá trị. Lấy trường hợp 2 người cùng đi câu một chỗ, một người v́ giỏi câu hay v́ hên, nên chỉ một giớ sau câu được con cá lớn. Người khia phải mất cả 10 giờ, mới câu được con cá nhỏ. Vậy 2 con cá, con cá lớn chỉ câu mất 1 giờ, c̣n con cá nhỏ, phải mất 10, con cá nào có giá trị.

V́ vậy thuyết cho rằng hàng hóa có giá trị, v́ có lao động ngầm chứa trong hàng hóa đó, thuyết này chỉ đúng một phần, v́ đụng phải giá trị chênh lệch của lao động.

Ricardo đă giải quyết vấn đề này qua trường phái tự do kinh tế, kinh tế thị trường, v́ ông là một lư thuyết kinh tế quan trọng của Trường phái kinh tế thị trường, mà ông tổ là Adam Smith ( 1723-1790), cũng một người Anh.

Nhưng Karl Marx không chịu, cố t́m cách giải quyết vấn đề một cách “ Khoa học “. Đấy là sự khác biệt giữa Marx và Ricardo.


Nhưng đây cũng chính là một cái bẫy, Marx tự giăng ra, và tự mắc vào, v́ kinh tế là một khoa họ nhân văn, không phải khoa học chính xác như toán học ( 2+2=4).

Nền kinh tế Anh, ngay từ lúc đầu với Adam Smith ( 1723-1790), ông tổ của kinh tế thế giới, qua Ricardo, có thể nói là một phần của Marx, trong phần nói về giá trị hang hóa, tới măi sau này với Keynes ( 1883-1946) là trong trường phái kinh tế tự do, tôn trọng quyền tư hữu, tin tưởng ở tự do kinh tế, ở luật cung cầu của thị trường. Trong khi đó Marx chủ trương băi bỏ quyền tư hữu, chủ trương kinh tế nhà nước, khác hẳn với kinh tế tư nhân; nên bảo tư ưởng của Marx là tổng hợp kinh tế Anh là sai.

Về tư tưởng xă hội của Pháp th́ như thế nào?

Về điểm này, chúng ta không đi dài ḍng, chúng ta chỉ nói đến 2 người cùng thời với Marx ( 1818-1883) là Proudhon ( 1809-1865) và Victor Hugo (1802-1885).

Proudhon là người đă từng bút chiến với Marx, đă được Marx khen là người có những cái nh́n sắc bén về kinh tế. Proudhon cùng ở trong và là người sáng lập ra Quốc tế Cộng sản cùng với Marx và Engels; nhưng Proudhon đă chống Marx và Engels đến kỳ cùng trong tổ chức này, v́ Proudhon chủ trương chính sách vô trị, cũng như Bakounine (1814-1876), người Nga như Lénine, người có uy tín ở Nga hơn cả Lénine, và có ảnh hưởng với Proudhon ở Đậ Nhất quốc tế Công sản. Trong khi đó Marx chủ trương độc tài vô sản.

Proudhon đă từng tiên đoán: “ Nếu lư thuyết của Marx mà đượ áp dụng, th́ nó sẽ trở thành con sán lăi ( le téniéa) của xă hội “. Ngày hôm nay cả tram năm sau, quả lời tiên đoán này là đúng. Đảng cộng sản là một chính quyền thứ nh́, đứng đằng sau chính quyền chính thức, hút hết máu mủ của dân.

Người thứ nh́ có tưởng xă hội, nhưng chống cộng sản, đó là văn hào Victor Hugo. Ông viết rất nhiều sách bênh vực người nghèo, chống cường quyền như quyển Những Kẻ Bần cùng ( Les Misérables). Ông từng nói:

“ Bắt con đại bang làm con chim chích, buộc con thiên nga làm con vịt trời, bỏ mọi người vào cùng một giỏ để xóc, để ai cũng như ai. Đó là cộng sản, và đó cũng là cái mà tôi không thích.”

Chỉ 2 tác giả cùng thời này cũng đủ cho ta thấy tư tưởng của Marx chẳng có ăn nhập ǵ với tư tưởng xă hội Pháp, như Lénine nói.

Tuy nhiên có một câu hỏi được đặt ra là vào những năm 20, ngày thành lập ra Đảng Cộng sản Tàu, 1921, bởi Trần độc Tú, Lư đại Siêu, Mao trạch Đông v.v…, ở,Á châu nói chung và 2 nước Tàu và Việt Nam nói riêng, không có ai nh́n thấy cái sai trái của lư thuyết của Marx, cặn bă của văn hóa Âu châu?

Câu trả lời là có.

Ở bên Tàu có Tướng Tưởng giới Thạch. Ở Việt Nam có cụ Phan bội Châu.

Tướng Tưởng giới Thạch, vào những năm 20, là đồ đệ của Tôn dật Tiên, người khởi xướng cuộc cách mạng Tân hợi 1911, ở bên Tàu, đă được họ Tôn gửi sang bên Liên sô lúc bấy giờ để học. Nhưng ông chỉ ở lại có mấy tháng rồi trở về. Người ta hỏi ông : Tại sao Tướng quân không ở bên đó để học.

Ông trả lới : Không có cái ǵ ở bên đó để tôi học.

Sau đó ông nói tiếp : Một con người không có xương sống, th́ suốt đời chỉ nằm và ḅ. Cộng sản chủ trương phá hủy, giết giai cấp trí thức và trung lưu, xương sống của một xă hội ; nên tôi không có ǵ để tôi học ở bên đó.

Cũng vào đầu những năm 20, cụ Phan bội Châu đang hoạt động ở bên Tàu, Hồ chí Minh đang sống ở bên Pháp. Cả 2 người đều được người của Đệ Tam quốc tế Cộng sản gặp, chiêu dụ vào tổ chức này. Hồ chí Minh th́ vào liền. Nhưng cụ Phan bội Châu đă t́m cách từ chối khéo. Sau đó, cụ có cắt nghĩa : Tôi chẳng duy vật và cũng chẳng duy tâm ; tôi chỉ duy dân.

Lư thuyết của Marx chủ trương duy vật, đấu tranh giai cấp, bạo động lịch sử. Theo ông, cách mạng cộng sản sẽ tất yếu xẩy ra, và chỉ xẩy ra ở những nước kỹ nghệ, v́ chỉ ở nước này mới có đội quân cách mạng cộng sản thực sự, tức những người thợ thuyền, những người vô sản, không có phương tiện sản xuất, chỉ biết đi bán sức lao động để sống.

Marx hy vọng cách mạng cộng sản tất yếu sẽ xẩy ra ở bên Anh, v́ đây là quốc gia làm cách mạng kỹ nghệ đầu tiên trên thế giới.

Marx chờ hoài. Cách mạng cộng sản tất yếu không xẩy ra ở Anh.

Marx quay sang hy vọng ở Đức. Nhưng cách mạng cộng sản tất yếu cũng không xấy ra ở Đức. Rồi Marx chết vào năm 1883.

Điều này chứng tỏ 3 nước Anh, Đức, Pháp nói riêng và những nước Âu châu kỹ nghệ, không chấp nhận lư thuyết cộng sản của Marx .

34 năm sau, Lénine lấy lư thuyết của Marx, làm cuộc đảo chính ở Nga, nước chưa kỹ nghệ, c̣n ở trong t́nh trạng nông nghiệp.

Một câu hỏi nữa được đặt ra : Phải chăng văn hóa Âu châu chỉ có những cái cặn bă như lư thuyết của Marx, mà không có những tinh hoa ?

Câu trả lời là văn hóa Âu châu có rất nhiều tinh hoa, mà những nhà lập quốc Hoa kỳ đă biết thâu tóm tất cả những tinh hoa của Âu châu, đặc biệt là 3 nước Đức, Anh và Pháp, trong bản Tuyên ngôn độc lập và Bản Hiến pháp.

Chúng ta hăy cùng nhau xem xét đâu là tinh hoa của 3 nước Đức, Anh, Pháp, mà những nhà lập quốc Hoa kỳ, từ Washington, John Adams, Thomas Jefferson, Benjamin Franklin, Hamilton, v.v… và nhiều người khác, đặc biệt là 13 người Đại diện 13 tiểu bang lúc đầu, đă nắm vững, thấu hiểu, rồi dùng nó, áp dụng để lập quốc.

Trong những người trên, hai người tiêu biểu, một người đại diện cho văn hóa Đức Anh là nhà bác học Bejamin Franklin (1708-1790). Ông là người tự học, làm nhà in, nhà báo, sau nổi tiếng, rồi trở thánh nhà bác học, nhà chính trị. Bản hiến pháp Hoa kỳ ông được coi là người soạn thảo chính.

Thomas Jefferson (174­3-1826) là người tiêu biểu cho văn hóa Pháp, bạn của Diderot, Voltaire, d’Alembert, Condorcet, người soạn thảo chính ra bản Tuyên ngôn Độc lập, là Tổng thống thứ 3 của Hoa kỳ.

Có thể nói, người ta có thể t́m thấy phảng phất trong bản Tuyên ngôn độc lập, bản Hiến pháp Hoa kỳ  những tinh hoa của 3 nước lớn Âu châu Đức, Anh và Pháp, mặc dầu cách cuộc Cách mạng Cộng sản của Lénine là 141 năm, nếu lấy năm 1776, ngày tuyên bố bản Tuyên ngôn độc lập, cách ngày thành lập đảng Cộng sản Tàu ( 1921) là 145 năm.

 

Chúng ta cũng đi từ quốc gia một trong lănh vực triết học, văn hóa, văn chương, kinh tế.

Hăy bắt đầu bằng nước Đức., với truyền thống triết học duy lư ( le rationnalisme) bắt đầu bởi Emmanuel Kant ( 1724-1804), chứ không phải chủ nghĩa duy vật của Marx, với câu nói nổi tiếng «  Trời ở trên đầu tôi với những ngôi sao chiếu sáng và luật đạo đức trong người tôi. » Quan niệm trọng lẽ phải, không nói dối đă ảnh hưởng sâu đậm những nhà soạn thảo hiến pháp Hoa kỳ.

Ngoài ra quan niệm thương người, thương vật, thương thiên nhiên, chống lại chủ thuyết, bạo quyền của Goeth ( 1749-1832) qua câu nói «  Bạn ơi, tất cả những chủ thuyết đều có màu xám xịt, chỉ có con người, cuộc sống và thiên nhiên mới có màu xanh ! « 

Ngày hôm nay những người trong Đảng Xanh của Đức cho rằng Goeth là thủy tổ của ḿnh, cũng không ngạc nhiên.

Ngoài ra Đức c̣n rất nhiều những triết gia, trong đó có Nietzsch ( 1844-1900) của trường phái tự do, không theo trường phái nào, qua câu nói :

«  Sự tôn thờ một chủ thuyết quá độ không những là một sự lừa dối chính bản thân ḿnh, sự lừa dối những người khác, và hơn thế nữa là một tội ác. »

Lénine đă tôn thờ chủ thuyết của Marx một cách quá độ, tiếp theo là Staline, Mao, Hồ và Polpot, cùng nhiều lănh tụ khác của những nước Á Phi Nam Mỹ theo cộng sản, đă mang lại thảm họa cho nhân loại, với 100 triệu người chết v́ cộng sản, được chứng minh qua quyển sách Quyển Sách Đen về chủ nghĩa cộng sản ( Le Livre noire du Communisme), của những sử gia Pháp như Stéphane Courtois, Margolin v.v…

Chính v́ vậy mà ông Ronald Reagan Tổng thống Hoa kỳ (1980-1988), có thể nói tương đương với thời kỳ của Đặng tiểu B́nh trở lại nắm chính quyền ( 1978-1990), cho tới khi biến cố Thiên an Môn 1989 xảy ra, có nói:

«  Lịch sử nhân loại đă có nhiều trang sử đau thương và đẫm máu ; nhưng không có trang sử nào đau thương và đẫm máu bằng những trang sử cộng sản. »

Với nước Anh, nước này có một truyền thống dân chủ, kinh tế và triết học có thể nói là lâu đời, với những người như Shakespeare (1564-1616), Hobbes ( 1588-1679), Lock (1632-1704), Adam Smith( 1723-1790), Keynes (1883-1946).

Một nước dẫn đầu trong vấn đề dân chủ, làm cách mạng kỹ nghệ đầu tiên, và dẫn đầu trong tư tưởng kih tế.

Lénine nói tư tưởng của Marx là tổng hợp kinh tế Anh là không đúng. Không cần chứng minh dài ḍng : truyền thống kinh tế Anh là kinh tế tự do, thị trường, tôn trọng quyền tự do tư hữu và quyền tự do kinh tế, như chủ trương của Adam Smith ; trong khi đó Marx chủ trương băi bỏ quyền tư hữu, kinh tế tập trung, do nhà nước quyết định.

Về triết lư, Lock chủ trương sự khoan dung, độ lượng giữa những thành viên của một xă hội, trong khi đó Marx chủ trương đấu tranh giai cấp. Lock chủ trương xây dựng xă hội dân sự, dựa trên quyền tư hữu ; trong khi đó Marx chủ trương tiêu diệt quyền tư hữu và xă hội dân sự.

Phải kể thêm tính cách phong phú, nhân bản, chống bạo quyền, tiền tài và quyền lực của Shakespeare. Ông cho rằng tiền tài và quyền lực là hai thứ dễ làm hư con người, nếu dùng nó không cẩn thận và có những lực kềm chế. Những vỡ kịch của ông đi từ t́nh yêu như Roméo và Juliette, đến Hamlet, và Antoine và Cléopatre,  cùng rất nhiều vở kịch khác, thật là uyên bác và phong phú.

Người ta có thể nói tinh thần của Shakespeare đă ăn sâu vào đầu óc những nhà lập quốc Hoa kỳ.

Đó là đối với Đức và Anh, đối với Pháp th́ như thế nào ?

Như trên đă nói, người thấm nhuần văn hóa Pháp là Thomas Jefferson, bạn của Condorcet, Diderot, Voltaire, với câu nói nổi tiếng : «  Tôi biết rằng anh khác ư kiến tôi, nhưng tôi vẫn cố gắng tranh đấu để anh phát biểu. »

Lời Tuyên bố độc lập, với câu «  Mọi người sinh ra đều b́nh đẳng………Chính quyền được lập ra là để bảo vệ hạnh phúc và an ninh của dân. «  Đó là một khế ước xă hội ( Contrat social), nếu chính quyền, tức kể cầm quyền không làm tṛn khế ước này, th́ người dân, tức kẻ bị trị, có quyền truất phế chính quyền. Đó cũng là tinh thần của quyển Le Contrat social của Jean Jacques Rousseau.

Tinh thần tam quyền phân lập rơ ràng, mà người ta thấy trong Hiến pháp Hoa kỳ, đó chính là tinh thần cùa quyển Về tinh thần luật pháp (De l’Esprit des Lois) của Montesquieu.

Ngoài ra Thomas Jefferson c̣n là bạn thân của Condorcet, một người quí tộc, nhưng đi theo Cách mạng Pháp 1789 ngay từ lúc đầu. Người ta có thể nói ông là tác giả đầu tiên Bản Tuyên ngôn nhân quyền, và là tác giả của một chương tŕnh giáo dục hiện đại nhất lúc bấy giờ, và cũng là tác giả của luật Cưỡng bách giáo dục, bắt tất cả các chính quyền phải cho bất cứ một con em nào, không phân biệt chủng tộc, tôn giáo, giai cấp, được đi học khi c̣n vị thành niên.

Chính Jefferson đă lấy chương tŕnh của bạn ḿnh áp dụng cho tiểu bang Virginie, nơi ông làm thống đốc, sau đó cho Hoa kỳ, khi ông lên làm tổng thống tứ 3.

Tóm lại, v́ là cặn bă của văn hóa Âu châu, đặc biệt là của 3 nước Đức, Anh, Pháp, nên hậu quả của lư thuyết của Marx trong suốt thế kỷ 20 vừa qua và vẫn c̣n cho tới ngày hôm nay đă mang đến biết bao đau thương cho nhân loại, với 100 triệu người chết v́ nó.

Những ai, những quốc gia nào c̣n tôn thờ lư thuyết này, nên suy nghĩ lại.

Trong khi đó, những nhà lập quốc Hoa kỳ đă biết gặt hái những tinh hoa của văn hóa Âu châu, làm nên một chế độ tốt đẹp, dân chủ. Chính v́ lẽ đó mà Hoa kỳ đă trở nên lớn mạnh từ ngày lập quốc cho tới ngày hôm nay.

 

 

                                                             Paris ngày 25/11/2018

                                                        Chu chi Nam và Vũ văn Lâm

(1)   Xin xem them những bài về Marx, trên http://perso.orange.fr/chuchinam/

 

 

 

 

 

 

 

 

 ?