MIẾN ĐIỆN CÓ ĐỦ ĐIỀU KIỆN ĐỂ BƯỚC VÀO

 

 MỘT TIẾN TR̀NH PHÁT TRIỂN HÀI H̉A VÀ MẠNH  MẼ

 

Cuộc bầu cử ở Miến Điện vừa kết thúc. Bà Aung Suu Kyi và Đảng của bà đă thắng 43 trên 44 ghế. Mặc dầu đây chỉ là cuộc bầu cử bán phần và chỉ là «  Có tự do một cách tương đối «  như chính bà tuyên bố ; nhưng như tôi và nhiều người nghĩ rằng Miến điện đă thực sự bước vào một tiến tŕnh dân chủ và phát triển mạnh mẽ, hài ḥa, khác với một số nước khác, phát triển nhưng không hài ḥa, ở mức độ quốc nội cũng như quốc tế.

Trong bài trước (1), tôi đă nói đến tiến tŕnh dân chủ hóa, trong bài này, tôi xin nói đến tiến tŕnh phát triển kinh tế và xă hội. Ở đây tôi nhấn mạnh đến 2 chữ hài ḥa.

 

Để nói đến tiến tŕnh phát triển kinh tế xă hội mạnh và hài ḥa, người ta không thể không nói đến Adam Smith, người được coi là nhà tư tưởng kinh tế lớn nhất thế giới, và gần đây, đến nhà kinh tế người Anh, gốc Ấn độ, đoạt giải Nobel kinh tế năm 1997, nhờ vào công tŕnh nghiên cứu của ông về hiện tượng kém phát triển của các nước Á Phi, Nam Mỹ trong suốt thế kỷ thứ 20.

 

Adam Smith (1723 – 1790), con một người công chức, gốc người Ecosse, Anh quốc, sinh năm 1723 tại Kirkcaldy, theo học trường Glasgow, rồi trường Oxford. Sau đó ông trở về Glasgow dậy luận lư học, và 2 năm sau trở thành giáo sư triết, đạo đức học tại trường này cho tới khi ông từ chức năm 1764, và trở thành gia sư ( précepteur) cho công tước ( le duc) Buccleuch.

Từ đó ông có dịp đi du lịch, viếng thăm Pháp và Genève, để gặp gỡ những triết gia và kinh tế gia Âu châu, đặc biệt là Pháp như François Quesnay, trường Phái Trọng Nông, Voltaire, nhà tư tưởng đấu tranh cho dân chủ Pháp, nổi tiếng qua câu : «  Tôi biết rằng ư kiến của anh khác của tôi, nhưng tôi vẫn đấu tranh để anh có thể phát biểu ư kiến của anh. »

Nên nhớ lúc đó ở Âu châu nói chung và nước Pháp nói riêng đang thịnh hành tư tưởng kinh tế của 2 trường phái, trường phái Trọng Nông của Quesnay, nhưng cũng có trường phái Trọng Thương, mà một trong những người cổ vơ chính là Jean Baptiste Colbert ( 1619-1683), chủ trương cần phải đẩy mạnh thương mại, sự giầu có của một quốc gia đến từ thương mại bằng cách xuất cảng nhiều, nhập cảng ít, và dựa trên kỹ nghệ hóa.

 

 

Trường  phái Trọng Nông, mà người đại diện là François Quesnay ( 1694-1774), qua 2 bài báo trong Bách Khoa tự điển, « Fermier » ( Người chủ trại) và «  Grains «  ( Hạt Giống),  cho rằng chỉ có người nông dân mới sản xuất thực sự và sự giầu có của một quốc gia là dựa trên canh nông. Mặc dầu ông cũng chủ trương tự do và cần có thương mại.

 

Có người nói không sai là chính trong thời gian du lịch Âu châu lục địa này, nhất là sứ Pháp, mà Adam Smith suy nghĩ về tư tưởng của 2 trường phái kinh tế trên và thai nghén quyển sách Nghiên cứu về Bản chất và nguyên do sự giàu có của các dân tộc.

 

Nghề nghiệp giáo sư của ông đă giúp ông hoàn thành 2 tác phẩm nổi tiếng : «  La Théorie des sentiments moraux » ( Lư thuyết về t́nh cảm đạo đức), xuất bản năm 1759, và « Recherches sur la nature et les causes de la richesse des nations «  ( Những Nghiên cứu về bản chất và những nguyên do của sự giàu có của các dân tộc), xuất bản năm 1776. 

Chúng ta nên nhớ rằng, trước khi là kinh tế gia, Adam Smith là triết gia về luận lư (Logique) và đạo đức (Morale). Chính cái nh́n về đạo đức, thế giáo ( Ethique) và luật pháp ( Juridique) đă soi sáng cái nh́n về kinh tế và chính trị sau này của ông.

Người ta chỉ thường nhắc đế quyển sách Nghiên cứu về bản chất và nguyên do sự giàu có của các dân tộc, mà quên đi quyển Lư thuyết về t́nh cảm đạo đức.

Đạo đức mà Adam Smith chủ trương rất là giản tiện, dựa trên một câu châm ngôn của tây phương «  Ne fais pas à autrui ce que tu ne veux pas qu’il te soit fait », chùng với một câu châm ngôn đông phương «  Kỷ sở bất dục vật thi ư nhân », (Đừng làm cho người khác cái ǵ mà anh không muốn họ làm cho anh). Cả 2 câu này được những người làm ra bản Tuyên Ngôn Quốc tế nhân quyền năm 1948 lấy làm kim chỉ nam cho việc soạn thảo.

 

Nên những luận điệu bảo rằng nhân quyền là sản phẩm của tây phương, đông phương không cần, chỉ là ngụy biện.

Luận điệu này nó đă trở nên trâng tráo, vô liêm sĩ với những trí thức và lănh đạo cộng sản, v́ trước đó họ hô hào thế giới đại đồng, bênh vực tính chất toàn cầu, v́ họ nghĩ rằng lư thuyết của Marx là khoa học, thực tế chẳng khoa học ǵ, và đă thất bại trong việc áp dụng. Ngày nay để bảo vệ chế độ cộng sản lỗi thời, th́ họ lại hô hào tính chất đặc thù đông phương. (1)

 

Có thể nói cái nh́n kinh tế của Adam Smith là một cái nh́n triết trung, tổng hợp. Ông không cho rằng chỉ có nông nghiệp mới sản xuất hay chỉ có thương mại mới mang lại sự giàu có cho quốc gia, mà ông cho rằng phải có sự phân công ( répartition du travail), ai có khả năng nào th́ làm việc đó, sau rồi trao đổi.

Nhưng sự trao đổi phải dựa trên căn bản đạo đức, nếu không, con người sẽ t́m cách gian dối, lừa đảo, trong việc trao đổi. Đạo đức trong việc trao đổi đây dựa trên câu châm ngôn đông tây như trên vừa nói.

 

Thực ra th́ việc này ở Việt Nam chúng ta cũng thường nhắc tới, cũng qua câu châm ngôn : «  Khôn ngoan chẳng lọ thực thà ; lường thưng, tráo đấu chẳng qua đong đầy «  ( Thưng và đấu đây là 2 đơn vị đo lường).

 

Adam Smith được coi là người lập ra trường phái Kinh tế tự do hay c̣n được gọi là trường phái Cổ điển, theo đó có một bàn tay vô h́nh điều khiển kinh tế trên thị trường theo khuynh hướng cung cầu, mà giá cả được định theo sự gặp gỡ giữa cung tức người sản xuất và cầu tức người tiêu thụ. Nếu trên thị trường, cung mà nhiều, th́ giá sẽ rẻ ; một khi giá rẻ, th́ người dân sẽ mua nhiều, đến lúc hàng khan hiếm, giá tăng.

Phần bàn về « Hệ thống tự do tự nhiên và công bằng « , trong quyển Nghiên cứu về bản chất và nguyên do sự giàu có, ông t́m cách chứng minh rằng sự cạnh tranh và sự t́m kiếm lợi nhuận cá nhân sẽ tạo ra một trật tự hài ḥa «  ordre social harmonieux «  mang đến sư tăng trưởng kinh tế, cùng tính chất hữu hiệu của kinh tế, đưa đến khuynh hướng giá rẻ, lợi luận giảm, có lợi cho xă hội và mọi người.

Tuy nhiên ông cũng không quên bàn về vai tṛ của nhà nước, theo ông th́ đừng quá can thiệp và kinh tế, vào thị trường, v́ kinh tế về thị trường có khuynh hướng tự điều chỉnh «  auto – régulateur « . Nhà nước chỉ nên hướng dẫn, chứ không nên áp đặt, và nên chú trọng vào việc giáo dục, chỉ can thiệp khi nào cần.

Đây cũng là quan điểm của những nhà kinh tế Tân Cổ điển, mà tiêu biểu là John M. Keynes, bắt nguồn từ chỉ trích rằng Adam Smith đă quá tin vào thị trường, và tôi cũng đă có dịp nói trong bài trước. (1)

 

 

Một người gần chúng ta hơn, đó là nhà kinh tế người Anh, gốc Ấn Độ, giải Nobel Kinh tế năm 1997, nhờ công tŕnh nghiên cứu về những nước chậm tiến Á Phi Nam Mỹ. Ông viết :

«  Kinh nghiệm của thế kỷ qua ( thế kỷ 20) cho chúng ta thấy các nước chậm tiến Á Phi Nam Mỹ, ít là nạn nhân của thiên tai hay của những sức mạnh bên ngoài, mà chính là nạn nhân của những chế độ độc tài từ tả qua hữu, từ độc tài gia tộc quân phiệt, phát xít, đến độc tài đảng. Những thế lực này đă coi tài sản của quốc gia dân tộc như chính tài sản của riêng ḿnh, riêng gia đ́nh, chủng tộc, tập đoàn, đảng phái của ḿnh. »

Theo ông, nước Tàu của Mao trạch Đông, nếu có dân chủ, th́ không xẩy ra nạn đói năm 1958 - 60, hay ít ra không đến nỗi cả bao chục triệu người chết, v́ có sự lưu chuyển thông tin, trong dân, trên báo chí và từ dưới lên trên, khiến cho cấp trên có thể đối phó, thay v́ dưới chế độ độc tài, chỉ có những bản tường tŕnh, báo cáo láo, đến khi nạn đói xẩy ra, mới lo cứu chữa, th́ đă quá muộn.

 

Ông cho rằng sẽ không có phát triển, nhất là phát triển hài ḥa, nếu không có dân chủ.

 

Ngoài công tŕnh nghiên cứu về chậm tiến, ông c̣n viết quyển sách mang tựa đề  Kinh tế  là  một khoa học đạo đức «  L’Economie est une science morale «  ( Nhà xuất bản La Poche – Paris), ông nhấn mạnh đến vai tṛ đạo đức trong kinh tế.

 

Trong khuôn khổ bài này, tôi không thể đi sâu vào chi tiết, nhưng 2 tác giả nổi tiếng trên, ông Adam Smith và Amartya Senn, với 2 quyển sách Lư thuyết về t́nh cảm đạo đức và Kinh tế là một khoa học đạo đức, cũng đủ để cho ta thấy rơ 2 tác giả và cũng là 2 nhà kinh tế, đă rất quan tâm về đạo đức trong việc làm kinh tế.

 

Từ những nhận xét trên, chúng ta có thể đưa ra một số nguyên tắc về sự phát triển kinh tế một cách hài ḥa. Ở đây tôi nhấn mạnh trên chữ hài ḥa.

 

Nền kinh tế phải dựa trên một căn bản đạo đức, nếu không th́ sẽ đi đến sự hỗn loạn, cạnh tranh rừng rú.

Kinh tế phải được thực hiện dưới một chế độ dân chủ, nếu không th́ sẽ đi đến chỗ tham nhũng, hối lộ, kinh tế chỉ mang lại lợi ích cho một nhóm thiểu số là kẻ cầm quyền.

Một khi có đạo đức, có dân chủ rồi, th́ sẽ có được niềm tin của những  người sống dưới quốc gia đó, rồi tạo được niềm tin của những nước ngoài và từ đó có sự giúp đỡ và đầu tư từ nước ngoài, để tiếp sức cho sự phát triển.

 

Từ những nguyên tắc đó, chúng ta quan sát Miến Điện hiện nay, và một câu hỏi được đặt ra : «  Miến điện hiện nay đă hội đủ những điều kiện để có một nền kinh tế phát triển hài ḥa không ? « 

 

Câu trả lời của tôi là một cách tương đối Miến điện có thể và đă bắt đầu tiến tŕnh phát triển kinh tế hài ḥa, v́ những lư do sau :

 

Miến điện, đại đa số dân là đi theo đạo Phật, ngay cả giới quân sự cầm quyền, và từ đó họ hành động «  Trên c̣n có Trời, dưới c̣n có đất « , họ c̣n nghĩ «  Gieo gió th́ gặt băo «  «  Trồng cây nào, th́ ăn quả đó « , trồng cây đắng, th́ ăn trái đắng, nên xă hội Miến Điện c̣n có một trật tự đạo đức tối thiểu, khác hẳn với những chế độ độc tài cộng sản, nhất là giới lănh đạo, không tin Trời, chẳng tin Phật, hành động bất cứ chuyện ǵ miễn sao có lợi cho bản thân, và có lợi cho đảng đoàn.

 

Miến Điện cũng đă tương đối bắt đầu tiến tŕnh dân chủ qua cuộc bầu cử bán phần vừa qua, và mới cách mấy ngày hôm nay, ông Tổng Thống Miến đă ra lệnh phá giá đồng bạc Kyat Miến, theo giá chợ đen, là một Đô la giá hơn 800 Kyats, thay v́ giá chính thức, chỉ có hơn 6 Kyats. Hiện tượng không phá giá đồng bạc chỉ có lợi cho những hăng xưởng quốc doanh, cán bộ, con ông cháu cha, có thể đổi giá chính thức, c̣n dân đen và kinh tế tư nhân th́ phải đổi giá chợ đen. Thêm vào đó, ông Bộ trưởng Thông tin đă họp báo, công bố chính thức băi bỏ tất cả hạn chế, cấm đoán tự do ngôn luận, không c̣n phải đi theo «  Lề phải « , như ở Việt Nam.

Miến Điện là một nước giàu có về tài nguyên, có nhiều mỏ quí và

t́nh h́nh thế giới đang thuận lợi cho Miến Điện.

 

Về vấn đề phát triển, th́ có người đưa ra câu hỏi : Tại sao ở Việt Nam và Trung cộng không có đạo đức, không có dân chủ, mà vẫn phát triển.

 

Tôi không phủ nhận điều này. Nhưng đây là một phát triển không hài ḥa, ở mức độ quốc nội cũng như quốc tế.

 

Chúng ta thấy ở Trung Cộng và ở Việt Nam, mặc dầu có phát triển, nhưng mức độ chênh lệch giàu nghèo ở vào hàng đầu thế giới. Và v́ không có đạo đức kiểu câu nói của Đặng tiểu B́nh «  Mèo trắng hay mèo đen không cần biết, chỉ biết là nó bắt chuột hay không«  hoặc «  Làm giàu là quang vinh « , không nói đến làm giàu thế nào để không hại tới đạo đức. V́ vậy ở Tàu cũng như ở Việt nam mới có cảnh một em bé bị xe cán, trước sự lănh đạm của mọi người, tệ hơn nữa là những xe sau c̣n cán thêm để chạy qua (ở Tàu) ; cảnh trong một chiếc xe đ̣ nọ, có một em bé bị ngộp thở v́ xe đông, người phụ tài xế đă quảng em bé xuống đường và đuổi người bố xuống xe, cũng trước sự thờ ơ của mọi người (ở Việt Nam).

Có phát triển, nhưng là sự phát triển không hài ḥa, chính phủ đă hi sinh nông thôn cho thành thị, chủ trương kỹ nghệ hóa một cách man dại, làm cho 80% sông ng̣i Việt Nam và Trung cộng bị ô nhiễm. Thêm vao đó, mặc dầu lúc nào cũng tuyên truyền và rêu rao rằng đảng cộng sản là đảng của thợ thuyền và của nông dân, nhưng nông dân và thợ thuyền ở 2 nước này bị bóc lột đến tận xương tủy, không những bởi những chủ da trắng, từ nước ngoài, bị quyến rũ bởi chính sách kềm hăm lương thợ, để thu hút đầu tư, mà bởi ngay những ông chủ đỏ, những người mới giàu, nhờ hối lộ tham nhũng, v́ không có dân chủ.

 

Nhiều người cứ nói là tôi hay nói xấu cộng sản, nhưng tôi chỉ nói lên sự thật, nhiều khi chỉ nhắc lại cái ǵ chính người lănh đạo cộng sản nói. Như câu của ông Gorbatchev : «  Cộng sản chỉ biết truyên truyền và nói láo «  hay câu của ông Yakolek, Ủy viên trong bộ chính trị Liên sô trước đây : «  Cộng sản là loài sâu bọ. Con mới đẻ nằm lên xác con già. Con già đè lên xác con trẻ. Nhưng trong đó có con khỏe nhất, leo lên chỗ cao nhất. Tuy nhiên để leo lên chỗ này, th́ nó phải dẵm lên xác không biết bao con khác ».

 

Và gần đây, lời tuyên bố của ông Tập cận B́nh, nhân vật thứ nh́ trong đảng, sắp lên nhân vật thứ nhất : « Đảng cộng sản là nơi qui tụ những thành phần thối nát, dơ bẩn, vô trách nhiệm và ích kỷ nhất. »

 

Hỏi rằng một đảng tự nhận là đại diện cho thợ thuyền, cho toàn dân, mà như vậy ; và trên thực tế lại nắm toàn quyền, th́ làm sao có được sự phát triển hài ḥa.

 

Đó là về phía quốc nội.

 

Về phía quốc ngoại, th́ như ông Obama tuyên bố : «  Trung cộng đă không hành xử như một cường quốc có trách nhiệm. »

Thực vậy, kinh tế Trung cộng phát triển là nhờ vào xuất cảng, chiếm hơn 1/3 tổng sản lượng quốc gia. Nhưng xuất cảng được là nhờ chính sách kềm kẹp lương bổng thợ thuyền như vừa nói, là nhờ chính sách tiền tệ, luôn kềm hăm đồng Nhân dân tệ rẻ hơn đồng Đô la từ 15 tới 20 % theo giá thị trường. Cộng thêm vào đó là sao chép trái phép, không tôn trọng bản quyền, làm hàng giả, hay làm hàng dối, miễn là có tiền, kiểu «  Mèo trắng mèo đen không cần biết « , như sự kiện làm sữa có chứa chất Mélanine, không những đầu độc cả trăm ngàn trẻ em ở Trung cộng, mà cả ở thế giới.

 

Trở về Miến điện, th́ tiến tŕnh dân chủ và phát triển đă bắt đầu, mặc dầu c̣n mong manh, v́ 2 người chính trong tiến tŕnh này là ông Tổng thống Thein Sein và bà Aung San Suu Kyi, 2 người này sức khỏe «  Rất mong manh « , như lời tiết lộ của báo chí. Và những người theo trường phái lịch sử «  Anh hùng làm nên lịch sử « , th́ sợ rằng 2 người này mà chết đi, th́ tiến tŕnh bị ngưng. Nhưng cũng có người theo trường phái «  Lịch sử làm nên anh hùng « , có nghĩa là hoàn cảnh, ḷng dân làm ra anh hùng. Dù 2 người trên không c̣n đi nữa nhưng tiến tŕnh dân chủ và phát triển vẫn tiếp tục ở Miến Điện.

 

Thực ra th́ lịch sử là một khoa học nhân văn, nguyên do và hậu quả không thể phân biệt rơ ràng, nhiều khi nguyên do trở thành hậu quả, và hậu quả trở thành nguyên do, tương tác lẫn nhau.

 

Công nhận là tiến tŕnh dân chủ và phát triển hài ḥa ở Miến Điện mới bắt đầu và c̣n mong manh. Nhưng dầu sao cũng là một sự bắt đầu tốt, đáng khích lệ, tin cậy và noi theo.

 

                                   Paris ngày 08/04/20012

                                          Chu chi Nam

 

(1)            Xin xem thêm những bài về Phê b́nh lư thuyết cộng sản, về Trung cộng và Miến Điện, trên http://perso.orange.fr/chuchinam/