MIEN DIEN CUA BA AUNG SAN SUU KYI VA VIET NAM

 

Gần đây, cuộc bầu cử tự do, dân chủ ở Miến Điện đă đưa Đảng «  Liên đoàn đấu tranh v́ dân chủ Miến điện «  của bà Suu Kyi đến chiến thắng. Chiến thắng này đă được công nhận từ quốc nội đến hải ngoại, qua điện văn chúc mừng Bà của Tướng Sein Thein, đương kim Tổng thống, của Tướng Tổng tư lệnh quân đội, và nhiều điện văn chúc mùng từ nhiều vị Nguyên thũ và Thủ tướng các quốc gia, trong đó có Obama.

Đây là một chiến thắng to lớn, không những cho dân tộc Miến Điện mà c̣n cho cả vùng Đông Nam Á.

Từ đó có nhiều người đặt ra câu hỏi : Tại sao tiến tŕnh dân chủ có thể xẩy ra ở Miên điện, mà lại không xẩy ra ở Việt nam ?

Để giải thích hiện tượng này, có rất nhiều nguyên do. Nhưng đại để và tương đối, chúng ta có thể thâu tóm qua 3 nguyên do chính sau đây :

I )  Nguyên do thứ nhất bắt nguồn từ chế độ độc tài hữu Miến Điện, trong khi đó ở Việt nam là chế độ độc tài tả, độc tài toàn diện cộng sản

 

Thật vậy, chế độ độc tài tả, cộng sản là một chế độ độc tài toàn diện, cực quyền ( totalitarisme), đi từ A tới Z, kiểm soát mọi hành động của đời sống con người và xă hội, từ lănh vực triết học, tư tưởng, chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục, đến thông tin, tuyên truyền, v́ nó chủ trương độc khuynh, chỉ chấp nhận quan niệm triết học duy vật của Marx, v́ nó chủ trương độc đảng, nắm hết quyền từ kinh tế, kinh tế quốc doanh, đến giáo dục, văn hóa. Trong khi đó, th́ độc tài hữu, chỉ là độc tài chính trị hay quân đội, nó vẫn chủ trương đa khuynh, chấp nhận mọi nền tảng triết lư, tôn giáo, không chủ trương độc đảng, dù một đôi khi chỉ có một đảng nắm quyền, nhưng bên cạnh vẫn có những đảng khác, nó vẫn thi hành chính sách kinh tế tự do, tôn trọng quyền tư hữu, tự do kinh tế ; nền giáo dục vẫn là một nền giáo dục phóng khoáng, cởi mở, tôn trọng những giá trị văn hóa cổ truyền, nhưng đồng thời vẫn cởi mở chấp nhận những luồng tư tưởng từ bên ngoài, chứ không như Marx chủ trương và đă được áp dụng bởi những chế độ độc tài cộng sản, phá hủy một giá trị trước đó, qua quan niệm «  Vô gia đ́nh, vô tổ quốc, vô tôn giáo ».

Ở điểm này, chúng ta cần nêu rơ một số lập luận, của một số trí thức, đă cố t́nh tráo trở, lẫn lộn giữa độc tài hữu và độc tài tả, v́ tŕnh độ trí thức c̣n thấp kém, chưa có thể phân tích, đi vào chi tiết, hoặc là lập luận của một số trí thức cộng sản, cố t́nh lẫn lộn, để bào chữa cho chế độ của ḿnh.

Nhà văn hào Pháp, ông Victor Hugo, có viết : «  Bắt con đại bàng làm con chim chích ; buộc con thiên nga làm con vịt trời ; bỏ tất cả vào một giỏ, rồi xóc, để cho ai cũng như ai. Đó là cộng sản. Và đó cũng là điều mà tôi không thích. »

Quả là một nhận xét chính xác. Đáng là một bài học cho những trí thức non nớt và những trí thức cộng sản.

Những nước độc tài tả, chúng ta phải kể Liên sô, các nước Đông Âu, Trung cộng, Bắc Hàn, Bắc Việt Nam.

Những nước độc tài hữu, phải kể Tây ban nha, Bồ đào nha, Nam Việt nam, Nam Hàn và Đài Loan.

Vào năm 2000, nhân kỷ niệm sự sụp đổ của chế độ Liên sô và một số nước Đông Âu, cùng một số nước độc tài hữu như Tây Ban nha, Bồ đào nha, Nam hàn và Đài loan xẩy ra cũng vào khoảng đồng thời, một cuộc hội thảo mang chủ đề phát triển kinh tế và xă hội, trong đó có chủ đề : «  Tại sao những nước độc tài tả lại khó khăn phát triển kinh tế và xă hội  hơn những nước độc tại hữu. » Buổi hội thảo này được tổ chức tại Madrid, thủ đô của Tây ban nha, dưới sự bảo trợ của ông vua Jean Carlos của xứ này. Có rất nhiều nhà kinh tế, nghiên cứu về phát triển xă hội tham dự. Đặc biệt là sự có mặt của ông Mikhail Gorbatchev. Chính trong cuộc hội thảo này, ông đă tuyên bố : «  Tôi đă bỏ ra hơn nửa đời người tranh đấu cho lư tưởng cộng sản. Nhưng ngày hôm nay tôi phải đau buồn tuyên bố rằng : Cộng sản chỉ biết tuyên truyên và nói láo. »

Đúc kết cuộc hội thảo, người ta đi đến kết luận : Những nước bị độc tài hữu, chỉ là độc tài trên ngọn, ở mức độ quân phiệt hay gia đ́nh trị, c̣n độc tài tả toàn diện cộng sản là độc tài từ trên xuống dưới, từ dưới lên trên. Người ta có thể ví độc tài hữu như một trận cuồng phong, có thể làm trốc gốc một vài cây lớn, nhưng nền tảng, nhà cửa, cây cỏ vẫn c̣n. Trong khi đó th́ độc tài tả cộng sản, không những là một trận cuồng phong mà đồng thời mà một trận động đất, nền tảng, nhà cửa bị đảo lộn, tan nát.

Cuộc hội thảo c̣n đưa ra kết luận là xă hội dân sự và giai tầng trung lưu giữ một vai tṛ quan trọng trong sự phát triển của một xă hội. Với độc tài tả cộng sản, giai tầng trung lưu bị tiêu diệt, kiểu ở Việt Nam, «  Trí phú hào, đào tận gốc, trốc tận ngọn «, xă hội dân sự không c̣n nữa. Trong khi đó, với độc tài hữu, giai tầng trung lưu và xă hội dân sự vẫn c̣n đó, chỉ bị nằm rạp xuống, sau khi độc tài qua, th́ họ lại đứng dậy và có thể kiến thiết lại xứ sở.

Chính v́ vậy mà ông Boris Eltsine, Tổng thống xứ Nga, trong 10 năm từ năm 1990 tới 2000, khó khăn để vực dậy xứ này, đă phải than :

« Nước Nga, trong thời gian dài bị cai trị bởi cộng sản, giai tầng trung lưu, một giai tầng năng động, tháo vát, chỉ cần một con dao đi vào rừng là họ có thể kiếm củi, dựng lên nhà, trồng trọt ; chỉ cần một số tiền nhỏ, là họ có thể mở tiệm, sinh sống độc lập. Giai tầng này không c̣n nữa, nên nước Nga phát triển khó khăn. »

Trong khi đó th́ cũng trong khoảng 10 năm, những nước độc tài hữu như Tây ban Nha, Bồ đào Nha, Nam Hàn, Đài loan, sau chế độ độc tài, họ không những phát triển, mà họ c̣n phát triển nhanh, không thua ǵ những nước tây phương, như trường hợp Nam Hàn và Đài loan hiện nay.

Trở về Miến Điện và Việt Nam, và để trả lời câu hỏi : Tại sao Miến Điện đă bắt đầu tiến tŕnh dân chủ, mà Việt Nam vẫn chưa ? Câu trả lời, đó là v́ Việt nam là độc tài tả cộng sản, Miến Điện là độc tài hữu.

Hơn thế nữa, giới lănh đạo quân phiệt Miến Điện vẫn là những người hành động «  Trên c̣n có Trời, Phật, dưới c̣n có đất « , v́ họ vẫn là người theo đạo, v́ 90% dân Miến theo đạo Phật, tất nhiên trong đó có các tướng tá.

Trong khi đó th́ giới lănh đạo Việt Nam, theo chủ nghĩa duy vật, hành động «  Trên không có Trời, dưới không có đất « , làm bất cứ cái ǵ để giữa quyền. Có thể nói chính quyền cộng sản Việt Nam, từ ngày thành lập cho tới ngày hôm nay là một chính quyền gian manh, dảo quyệt, ác ôn, côn đồ nhất thế giới, hơn cả Liên sô trước đây.

I I )  Nguyên do thứ nh́ đến từ tŕnh độ đạo đức của dân tộc Miến hơn hản Việt Nam

 

Có người thắc mắc : Nếu xét tŕnh độ kinh tế dựa trên sản lượng tính theo đầu người hàng năm, tính theo số người biết đọc biết viết, số người vào Internet, số người có bằng cấp, th́ Việt nam hơn hẳn Miến điện. Thế mà tại sao Miến điện đă bắt đầu tiến tŕnh dân chủ hóa, đă bắt đầu đi vào con đường văn hóa, văn minh, mà Việt nam vẫn phải sống dưới chế độ độc tài, vi phạm nhân quyền, dân vẫn tiếp tục bị đàn áp.

Thực ra tiêu chuẩn định mức độ tiến triển của một dân tộc mà chỉ dựa vào tiêu chuẩn kinh tế và bằng cấp, tŕnh độ biết đọc biết viết th́ cũng không hoàn toàn đúng.

Tŕnh độ tiến bộ c̣n dựa trên tiêu chuẩn đạo đức trước tiên, rồi sau mới đến kinh tế và trí thức.

Cách đánh giá này đă được các cụ của chúng ta dùng từ lâu để xem xét một con người hay một cộng đồng xă hội.

Các cụ đưa ra tiêu chuẩn : Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín.

Nhân, đây là ḷng thương người, thương vật, thương đồng loại, thương quốc gia, dân tộc, trọng điều phải, chống điều ác, không lạnh cảm, sẵn sàng giúp đỡ người khác khi họ gặp hoạn nạn, bất công.

Nghĩa, đây là ḷng nhớ ơn người khác khi họ giúp đỡ ḿnh.

Lễ, là kính trên, nhường dưới, hành xử đúng phép, từ tốn, không thái quá bất cập.

Trí là sự hiểu biết.

Tín là sự tin tưởng vào chính ḿnh, tin tưởng người khác, giữ lời hứa với chính ḿnh và với người khác.

Cách xắp xếp thứ tự, theo tôi nghĩ, th́ các cụ có ư định, đă đặt Nhân, Nghĩa, Lễ trên Trí, Trí ở vào hàng thứ tư, v́ các cụ nghĩ rằng, trước khi trở thành con người hiểu biết ( Trí), th́ phải là con người trước tiên, tức phải có Nhân, Nghĩa, Lễ.

Nhiều người cho rằng Ngũ Thường ( Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín), tức 5 điều căn bản, thường t́nh, trong cách cư xử của một con người là của Khổng Tử. Không hoàn toàn như vậy. Ngũ thường là đă có trước, từ thời nhà Chu, nhà Hạ. Khổng tử chỉ sao chép lại, và chính ông công nhận như vậy. Cách cư xử này chúng ta thấy ở tất cả những tôn giáo và văn minh thế giới, như Phật giáo, Thiên chúa giáo v.v…

Nhưng chính Khổng Tử cũng cho rằng 3 đức tính (Nhân, Nghĩa, Lễ) phải đặt trên Trí. Khổng Tử chỉ trích nặng nề những người có Trí mà không có Nhân, Nghĩa và Lễ. Theo ông những người này đă dùng sự hiểu biết của ḿnh để chỉ làm lợi cho bản thân, lừa dối kẻ khác và quốc gia dân tộc.Dùng sự hiểu biết để ngụy biện, bênh vực việc làm sai trái của ḿnh.

Chúng ta biết, ở Việt nam các cụ thường nói : «  Tiên học Lễ, hậu học Văn « . Tiêu chỉ của nền giáo dục ở miền Nam thời Đệ Nhất và Đệ Nhị Cộng Ḥa là «  Đức dục, Trí dục rồi Thê dục ».

Không nói đâu xa, chúng ta thử ngẫm ngay bản thân chúng ta và những người chung quanh : Một người bạn không có trí, tức không có học, nhưng có nhân, có nghĩa, có lễ, vẫn dễ chơi hơn một người bạn có học, nhưng không có nhân, chẳng có nghĩa, lẫn có lễ.

Nếu xét theo khía cạnh đó th́ chúng ta thấy tŕnh độ của dân Miến điện hơn hẳn Việt nam.

Mặc dầu nghèo, nhưng dân Miến, theo những nghiên cứu, th́ đây là một dân tộc có ḷng từ thiện, có nhiều hội từ thiện, nhất vùng Đông Nam Á, nếu không nói là Á châu.

Họ không «  Lạnh Cảm « , như dân tộc Việt Nam và Trung cộng. Ở Việt, báo chí đăng tải hà rầm : Trong một chuyến xe đ̣ nọ, v́ xe đông, và chạy đường xa, không khí nóng bức, bực bội, một em bé sơ sinh, trong tay một ông bố nọ, đă khóc, làm khó chịu những người chung quanh. Anh phụ tài xế, đă mở cửa xe, giật em bé, ném xuống đường và đẩy người bố xuống luôn, trước sự «  Lạnh Cảm «  của bao nhiêu hành khách khác. Ở Trung cộng, một em bé qua đường, bị dụng xe, nằm trên đường, người tài xế bỏ đi luôn, những xe khác cứ b́nh thản đi qua, nghén thêm em bé, sau đó có một người quét đường, bế em dậy, đưa vào nhà thương.

Có người bảo tôi chỉ lấy một vài thí dụ riêng lẻ, rồi qui án cho cả một dân tộc, như vậy là không công bằng và khoa học. Không phải vậy. Dây là t́nh trạng hiện nay của cả Việt Nam và Trung cộng. Chúng ta thấy vụ làm hàng giả, làm hàng độc hại, như sữa có chất Mélanine, giết cả trăm ngàn em bé ở Tàu và ở thế giới. Hiện nay ở Việt Nam đang xôn xao về cà phê bột, nhập cảng từ bên Tàu, là do họ lấy lốp xe, giày dép, tầy đi, rồi tán nhuyễn, bỏ mù vị cà phê vào, làm thành cà phê bột. Việt Nam th́ cũng có những thương gia sẵn sàng nhập cảng hàng giả, để làm giầu. Kiểu «  Mèo trắng, mèo đen, không quan trọng. Miễn là mèo bắt chuột . » Làm giàu bằng bất cứ giá nào, theo đúng lời dậy của Đặng tiểu B́nh.

Ở Miến Điện không có cảnh những trí thức rủ nhau lập ra chủ nghĩa « MACKENO », có nghĩa là mặc kệ nó, như ở Hà nội, Việt nam, theo quan điểm : «  Nhà hàng xóm cháy, mặc kệ họ. Miễn là nhà ḿnh không cháy « .

V́ tinh thần đạo đức, tương thân, tương trợ, để chống lại chính quyền độc tài, đàn áp dân, vi phạm nhân quyền, hành xử bất công, dân Miến điện có thể xuống đường cùng một lúc cả bao trăm ngàn người, có cả hàng ngàn người chết và bị thương.

Ở Việt Nam cũng có, nhưng mức độ c̣n quá ít.

Đó là một trong những lư do cắt nghĩa tại sao tiến tŕnh dân chủ đă đến với Miến Điện, mà chưa tới với Việt Nam.

I I I ) Nguyên do thứ 3 đến từ bà Aung San Suu Kyi, những người thân cận của bà ở trong nước và ở ngoài nước

 

Ở đây, tôi không đi sâu vào chi tiết, tôi chỉ xin nói sơ về đức tính, biểu hiện qua hành động của bà.

Bà là con một quân nhân, một tướng lănh, đă là anh hùng trong cuộc chống lại đế quốc Anh thời Đệ Nhị Thế Chiến, mẹ bà là một nhà ngoại giao. V́ bố chết sơm, nên bà sống với mẹ, thường ở sứ ngoài, v́ nghề nghiệp của mẹ. Bà sống lâu ở Ấn Độ và Anh quốc. Bà tốt nghiệp đại học Oxford. Chồng bà là một học giả, chuyên môn nghiên cứu về văn minh đông phương. Ông đă là người giúp đỡ bà rất nhiều, trong cuộc sống hàng ngày và ngay cả trong cuộc đấu tranh.

Vào năm 1990, bà về thăm mẹ bị bệnh. Ngay vào lúc đó có những cuộc biểu t́nh khổng lồ, của những sinh viên, học sinh, dân chúng và các vị tu sỹ phật giáo. Chính quyền đă đàn áp thẳng tay, đưa đến cả ngàn người bị chết và bị thương, nằm ngổn ngang nơi bệnh viện mẹ bà điều trị.

Từ đó bà quyết định ở lại Miến điện đấu tranh cùng dân tộc, cho tự do, dân chủ, nhân quyền. Ở đây có nhiều người chê bà quyết định đấu tranh hơi trễ. Nhưng trễ c̣n hơn không.

Và cũng từ đây bà biểu lộ một ư chí sắt thép, nhất quyết đấu tranh cho tự do, dân chủ, nhân quyền, bằng bất cứ giá nào.

Chính v́ vậy, mà bà được mệnh danh là một người phụ nữ mảnh mai, nhưng có ư chí sắt đá.

Bà đă ư thức ngay từ lúc đầu là để đấu tranh có hiệu quả cần phải có tổ chức. Bà đă lập ra tổ chức, nhưng bà cũng ư thức rằng để thành công, không phải chỉ có một đảng, một tổ chức, mà cần phải có nhiều tổ chức, nhiều đảng, như Liên đoàn ( la Ligue) đấu tranh v́ dân chủ Miến điện hiện nay của bà.

Bà luôn giữ vững lập trường trên nguyên tắc, chiến lược toàn diện, nhưng bà rất uyển chuyển trên hành động và chiến thuật. Chính v́ vậy mà bà có thể thâu nhận nhiều tổ chức khác, và ngay cả nhiêu khi chấp nhận nói chuyện và nhượng bộ với chính quyền quân phiệt. Bà đủ đức tính rộng lượng của Phật giáo để chứa tất cả, để tỏ ḷng từ bi tha thứ. Bà quả thật là hiện thân của người quân tử đông phương. Theo đó : «  Người quân tử ḥa, nhưng bất đồng. Kẻ tiểu nhân đồng nhưng bất ḥa « . Bà ḥa với mọi người, nhưng không đồng.

Chính v́ vậy mà bà không ngần ngại viếng thăpm Trung cộng qua lời mời của Tập cận B́nh. Chỉ nh́n qua cách hành xử, qua lời nói của bà khi gặp họ Tập, chúng ta đă thấy nơi bà một con người vững vàng, đầy ư chí, sáng suốt, biết ḿnh muốn cái ǵ, cái ǵ cần cho quốc gia, dân tộc Miến. Khác hẳn với giới lănh đạo cộng sản Việt Nam, mặc dầu là lănh đạo chính thức ; như Trương tấn Sang, sang Tàu th́ cúi rạp ; sau đó bị chỉ trích, th́ viện lẽ là đang bị bệnh đau lưng ; Nguyễn phú Trọng th́ như một «  Phỗng đá « ; Nguyễn tấn Dũng th́ như một anh hề, nay tuyên bố thế này, mai tuyên bố thế nọ.

Quả bà Suu Kyi là một trong những nguyên do chính đưa đến tiến tŕnh dân chủ hóa Miến điện.

Bảo rằng Việt nam không có anh thư như Suu kyi, th́ không đúng, v́ Việt nam là truyền thống anh thư của bà Trưng, bà Triệu, của Cô Giang, Cô Bắc trước đây. Hiện nay cũng có cô Lê thị công Nhân, bà Nguyễn thị minh Hạnh, cô Tạ thị phong Tần, nhà văn Trần khải thanh Thủy v.v… Nhưng những người này chưa được sự ủng hộ mạnh mẽ, tích cực ở trong cũng như ở ngoài nước. Nếu có sự ủng hộ tích cực, th́ nhiều khi lại bị rơi vào t́nh trạng cục bộ, bè phái, trong đó có những cá nhân lâm vào trường hợp «  Nhiệt t́nh cộng với ngu dốt thành ra phá hoại. »

 

Bài học Miến Điện là một bài học rất quí giá cho những nước độc tài trên thế giới và đặc biệt Việt nam. Giới trí thức, dân tộc và nhà cầm quyền Việt Nam hăy suy ngẫm, t́m ra đâu là những khuyết điểm của chính ḿnh, những ưu điểm của người, để học hỏi, để sửa sai.

Chỉ như vậy th́ mới mong thực hiện được tiến tŕnh dân chủ hóa Việt Nam, để đi đúng nguyện vọng của dân, đi đúng chiều hướng lịch sử và để bắt kịp đà tiến bộ của nhân loại.(1)

 

                                                    Paris ngày 18/11/2015

                                               Chu chi Nam và Vũ văn Lâm

 

(1)    Xin xem thêm những bài về dân chủ, trên : http://perso.orange.fr/chuchinam/