CUỘC VIẾNG THĂM VIỆT NAM VÀ NHẬT BẢN CỦA OBAMA

Cuộc viếng thăm Việt Nam và Nhật bản của Obama, từ ngày 23 đến ngày 27/05/2016, đă kết thúc. Những b́nh luận nóng bóng và ồn ào đă tương đối lắng dịu, chúng ta hăy b́nh tâm xem xét cuộc viếng thăm này về phía Hoa kỳ, Việt Nam và Nhật bản.

Nh́n chung, cuộc viếng thăm Việt Nam của Obama, đối với Chính quyền cộng sản Việt Nam, có một sự thờ ơ, gượng ép, bắt buộc : Không có 21 phát đại bác chào đón, không có một nhân vật quan trọng đón ở phi trường. Chỉ cần nh́n thái độ của bà Nguyễn thị Kim Ngân, khi cùng cho cá ăn ở nhà cũ của Hồ chí Minh, th́ chúng ta rơ. Bà này vội vă đổ cả sô thức ăn xuống hồ nước, có ư như muốn đuổi khách.

Tuy nhiên người Hoa kỳ có câu trâm ngôn : «  Người đúng, vào chỗ đúng và đúng thời «  ( The right man, at the right place, in the right time ).

Chiến lược ngoại giao của Hoa kỳ đă từ xưa vẫn nhắm và nhấn mạnh đến thế , đến thời  hơn là đến con người, nh́n vào dài hạn hơn là ngắn hạn, nh́n vào toàn thể hơn là cục bộ.

Nếu nói xa là nói đến Chiến tranh Lạnh, ngay sau Đệ Nhị thế Chiến (1939 – 1945), trong khi Liên sô t́m cách tràn xuống Đông Âu, xúi dục những Đảng Cộng sản được thành lập trước đó không lâu như ở Hàn quốc, Việt Nam, nổi lên cướp chính quyền, th́ Hoa kỳ đă nghĩ đến ḥa b́nh t́m cách lập ra Liên Hiệp quốc, triệu tập Hội nghị Brettons Woods ( 1943) để làm ra Ngân Hàng quốc tế, Quĩ Tiền tệ, Tổ chức Thương mại quốc tế,  lo về tương lai lâu dài.

Người ta có thể nói một trong những nguyên do chính đưa Hoa kỳ đến việc chiến thắng Chiến tranh Lạnh là cũng từ những hành động này.

Gần hơn, chúng ta có thể nói Chiến tranh Việt Nam. Có người nói: Hoa kỳ đă rút khỏi Việt Nam, làm cho miền Nam Việt nam rơi vào tay cộng sản, gây bao tang tóc cho tới ngày hôm nay. Điều này đúng.

Nhưng nói đi, th́ cũng phải suy nghĩ lại: Hoa kỳ đă hy sinh trong chiến tranh này gần 60 000 người, không phải nhỏ. Một điều lầm lẫn lớn nhất của Hoa kỳ, đó là nghĩ rằng có mặt ở miền Nam để ngăn chặn cộng sản. Tuy nhiên giới lănh đạo cộng sản Việt nam, bắt đầu từ Hồ chí Minh, coi mạng sống của dân như cỏ rác: chết bao nhiêu trong những trận đánh ở miền Nam, từ trận Plê- mê, Đồng xoài, B́nh dă, Tết mậu thân 1968, Mùa hè đỏ lửa 1972 v.v.., cộng sản càng thua, càng chết bao nhiêu, th́ vẫn gửi quân vào bấy nhiêu, gấp 3 gấp 4 trước đó.

Trước hoàn cảnh đó, trước thế chiến lược toàn cầu, ngả về Trung cộng để chỉa mũi dùi chính vào Liên sô, Hoa kỳ đă lựa chọn, rút quân khỏi Việt nam, ngả về Trung cộng.

Nhiều người cứ trách Henry Kissinger về việc Hiệp định Paris năm 1973, việc rút quân khỏi Việt Nam, thực ra th́ ông chỉ là người thừa hành chính sách của Richard Nixon. Nhưng ông đă có một câu tóm gọn chính sách ngoại giao của Hoa kỳ, không phải vào thời Nixon, mà trước đó và cả sau này: “ Hoa kỳ không có bạn, mà chỉ có đồng minh.” Hoa kỳ chỉ cần đến anh, khi thấy anh cần thiết và đúng thế, đúng thời.

Ngày hôm nay Hoa kỳ cần đến Việt Nam trong chính sách chuyển trục sang châu Á Thái b́nh dương. Có người cho rằng chính sách này mới bắt đầu với Obama. Nhưng không phải thế. Nó đă bắt đầu từ cuối nhiệm kỳ 2 của ông Reagan. Trong nhiệm kỳ đầu và nửa nhiệm kỳ 2, ông này đă dồn nỗ lực vào việc đánh xập đế quốc cộng sản Liên sô. Người ta c̣n nhớ ngay từ buổi họp Hội đồng Nội các đầu tiên, ông Reagan đă đưa ra chủ đề của buổi họp: “ Làm thế nào để giật sập đế quốc Liên sô mà không cần đến vũ khí nguyên tử.” Và từ đó, bao kế hoặch, từ chính trị, quân sự, ngoại giao được thiết lập, chỉ nhắm vào mục đích này. Mục đích đă được thực hiện, vào cuối nhiệm kỳ 2, khi Ba lan thay đổi, chính quyền cộng sản phải nói chuyện với Công đoàn Đoàn kết của Lec Walesa, Liên sô của Gorbatchev gặp khó khăn tứ bề, nguy cơ sụp đổ đă thấy rơ từ năm 1986, 2 năm sau của Reagan.

Chính v́ vậy mà Reagan tính đến chuyện chuyền trục sang châu Á thái b́nh dương, nhằm tấn công Trung cộng.

Tuy nhiên những người tổng thống kế tiếp, từ tổng thống Georges Bush cha, th́ bận về chiến tranh Koweit, Bill Clinton th́ bận về việc phục hưng kinh tế, Georges Bush con th́ bận về chiến tranh A phú hăn, Irak, Obama nhiệm kỳ đầu th́ bận về vấn đề phục hồi kinh tế sau cuộc khủng hoảng 2008.

Những người tổng thống trên ít hay nhiều cũng đă nghĩ và có thực hiện một số việc làm chuyển trục, nhưng không mạnh mẽ bằng Obama bây giờ. Bằng cớ là khi mới lên chức vào năm 2000, Georges Bush con đă thấy tầm quan trọng của Hiệp ước TPP ( Hiệp ước Xuyên Thái b́nh dương) được thành lập bởi một vài nước châu Mỹ và Á châu, trong đó có Singapour. V́ vậy nên Bush đă kư một Hiệp ước, mà được gọi là Hiệp ước khung với Singapour.

Ngay cả đối với Obama, vừa mới nhậm chức đă phải đương đầu với cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2008, phải bận rộn giải quyết vấn đề kinh tế nội bộ, phải đợi đến nhiệm kỳ 2, nhất là vào 2 năm cuối, ông mới mạnh mẽ tính đến việc châu Á thái b́nh dương.

Nói đến chiến lược châu Á Thái b́nh dương, nhằm bao vây Trung cộng về cả 2 mặt quân sự, chính trị và kinh tế, đó chính là tăng cường sự hợp tác quân sự với những nước trong vùng, làm thành một đường ṿng cung, đi từ Nam Hàn, Nhật bản, qua phi luật tân, tới Nam Dương, Mă lai, Singapor, xuống tận Úc châu, trong đó có Úc và Tân tây lan. Về kinh tế, đó là Hiệp ước thương mại xuyên Thái b́nh dương. Hiệp ước này không những sửa sai lại những thiếu xót của Hiệp ước Mậu dịch quốc tế đối với Trung cộng, mà cũng là ṿng đai kinh tế bao vây Trung cộng.

Chiến lược này không thể thiếu một mắt xích, đó là Việt Nam.

Đó cũng là ư nghĩa cuộc viếng thăm Việt nam của Obama.
Tuy nhiên nói một cách khác, theo danh từ cộng sản, đó là “ Diễn tiến ḥa bỉnh “, nhằm thay đổi chế độ, không những Trung cộng, mà cả Việt Nam.

Điều này không phải giới lănh đạo cộng sản Việt Nam không biết. Họ hững hờ lănh đạm đón Obama là v́ vậy. Tuy nhiên Việt nam hiện nay bị rơi vào hoàn cảnh không c̣n chọn lựa, không theo Mỹ, không vào TPP không được: Kinh tế Việt nam hiện nay rất khó khan, nợ chồng chất, thế giới không c̣n hay giảm bớt tối đa cho Việt nam vay không có lời hay lăi xuất thấp, những khoản nợ đáo hạn mỗi ngày một nhiều, t́nh trạng hạn hán ở miền Nam làm cho canh nông mất mùa, t́nh trạng đói khổ đang đe dọa, lại tiếp thêm vụ cá chết ở miền Trung, làm cho ngư dân không thể đánh cá và bán trên thị trường.

T́nh trạng này chỉ có Hoa kỳ mới có thể giúp đỡ.

Nếu nói về lâu dài, nếu Việt Nam không vào TPP, th́ sẽ bị vượi mặt kinh tế, không những bởi những nước trong vùng, mà ngay bởi 2 nước láng giềng Lào và Căm bốt.

Tuy nhiên vào TPP là bị đặt vào thế cạnh tranh với Trung cộng, v́ Việt Nam xuất cảng, nhất là sang Hoa kỳ những mặt hàng như hải sản, quần áo, dầy dép, một số đồ da dụng. Đây cũng là những hàng mà Trung cộng xuất cảng sang Hoa kỳ và trên thế giới. Nay Việt Nam vào TPP, được giảm thuế, tức dễ cạnh tranh với Trung cộng.

Đă từ lâu, từ Đại hội Đảng cộng sản 10, dân Hà nội đă bàn tán xôn xao câu: “ Đi với Hoa kỳ th́ c̣n nước, nhưng mất đảng; đi với Trung cộng, th́ c̣n đảng nhưng mất nước.”

Câu này vẫn c̣n giá trị đối với Lănh đạo Đảng cộng sản Việt Nam.

Đây là lư do khiến cho giới Lănh đạo CSVN đón tiếp Obama thờ ơ, lưỡng lự theo Mỹ hay theo Tàu, như vừa nói ở trên.

Tuy nhiên Chính quyền Hoa kỳ và Obama chơi cao cơ hơn: Các anh không muốn tiếp tôi, nhưng tôi sẽ làm cho dân và giới trẻ đón tiếp tôi nồng hậu. Tất nhiên, việc này qua những cuộc thăm ḍ, vừa chính thức, vừa bán chính thức, Hoa kỳ biết rất rơ rằng hơn 90% dân Việt hiện nay là muốn theo Hoa kỳ. Chính quyền Obama có lấy một sự  mạo hiểm ( risque), nhưng là một sự mạo hiểm có tính toán, chứ không đến nỗi bẽ bang.

Quà thật, sự việc đă xẩy ra như vậy.

Chúng ta phải khách quan công nhận rằng, ngoài việc xắp đặt chiến lược toàn cầu, việc những cố vấn sửa soạn chuyến đi từ lâu, Obama đă đóng kịch rất giỏi: giỏi trong cách hành xử, giỏi trong việc đọc diễn văn mang đầy đủ những ư nghĩa mà Hoa kỳ muốn chuyển những thông điệp đến dân và giới trẻ Việt nam.

Trong cách hành xử rất tự nhiên, làm như không có ǵ được sửa xoạn trước, tuy nhiên tất cả đều được tính toán, sửa xoạn tỷ mỉ, ngay cả việc đi thăm dân, đến việc ăn bún chả v.v…, làm xúc động người dân và giới trẻ, đưa đến cho họ h́nh ảnh một người tổng thống đầy quyền lực, của đệ nhất siêu cường trên hành tinh này, mà lại là một người b́nh dị, b́nh dân, không xa cách, thân thiện với mọi người. Đây là thông điệp đầu tiên ông muốn gửi đến dân và giới trẻ Việt nam.

Thông điệp thứ nh́ ông muốn gửi tới là sự độc lập và toàn vẹn lănh thổ cùng tinh thân đấu tranh chống ngoại xâm của Việt Nam, bằng cách đọc 2 câu của Lư thường Kiệt: “ Nam quốc sơn hà, nam đế cư, Tiệt nhiên định phận tại Thiên Thư “, có nghĩa là: Sông núi nước Nam, vua nước Nam ở. Đă định phận như thế từ Sách Trời .”

Tuy nhiên nếu ai lưu ư đến sử Việt Nam th́ đều biết Lư thường Kiệt không làm 2 câu, mà là 4 câu thơ. Hai câu sau là : “ Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm. Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư.”, có nghĩa: Kẻ nào trái ngược tới xâm phạm, Rồi sẽ thấy thảm bại.

Tất nhiên như vậy, dù không muốn nói ra, không đọc 2 câu cuối, nhưng ông Obama muốn ám chỉ đến chính sách bành trướng của Trung cộng, xâm đất lấn biển của nước này đối với Việt Nam, và đồng thời cảnh cáo Trung cộng rằng làm như vậy rồi sẽ thảm bại.

Thông điệp thứ ba là tự do dân chủ, giáo dục và tinh thần cầu học, học  chính ḿnh, học ở người khác, học ở nước ngoài, khi ông nhắc tới cụ Phan chu Trinh:

 

Thông điệp thứ tư là tinh thần cởi mở, giao tiếp với người khác, với nước ngoài. Ông muốn nói đến Hiệp ước thương mại xuyên Thái b́nh dương TPP.

Thông điệp thứ năm là: Khi đă biết nhau, th́ hăy tin tưởng nhau, nối ṿng tay lớn, khi ông nhắc đến Văn Cao, Nguyễn Du và Trịnh côn Sơn. Không biết Obama và những người cố vấn của ông khi viết bài diễn văn này, có nghĩ đến Đức giáo hoàng Jean Paul I I, vào năm 1978, khi Ngài về thăm Ba lan, nước quê quán, có đọc một bài diễn văn ngắn trước dân Ba lan, trong đó có  câu: “ Đừng sợ hăi, Hăy can đảm và hy vọng “. Câu nói đơn giản này đă được coi như một trong những nguyên nhân chính đưa đến sự thay đổi lớn của Ba lan vào thập niên 80.

 

Đó là thông điệp mà Obama muốn gửi đến nhân dân và giới trẻ Việt Nam. Những ai mong mỏi hậu quả ngay lập tức, ngắn hạn th́ chưa có, nhưng chắc chắn nó sẽ có hậu quả dài hạn.

 

Đó là cuộc viếng thăm Việt Nam của Obama.

 

C̣n cuộc viếng thăm Nhật Bản liền sau đó, th́ thế nào ?

Nếu trong 2 cuộc viếng thăm, th́ cuộc viếng thăm nào quan trọng ? Chắc chắn là cuộc viếng thăm Nhật, v́ những lư do sau đây:

Theo những nhà làm địa lư chiến lược Hoa Kỳ, trong việc chuyển trục qua châu Á Thái b́nh dương, xắp xếp thứ tự theo mức độ quan trọng, th́ Nhật được kể hàng đầu. Họ đă dùng h́nh ảnh toán h́nh học để diễn tả sự kiện này: Theo đó, nếu lấy Hoa kỳ là trung tâm, th́ ṿng tṛn gần trung tâm nhất, đi qua 3 đỉnh của chiếc tam giác, đó là Nam Hàn, Nhật bản và Úc; ṿng tṛn thứ nh́ với chiếc tam giác thứ nh́, đó là Phi luật, Đài loan, Singapour, ṿng tṛn thứ 3, qua tam giác Việt Nam, Mă lai, Nam dương hay Tân tây Lan, tới ṿng tṛn thứ tư v.v…

Thực ra th́ dùng h́nh học để cho nó có vẻ toán học, nhưng sơ qua th́ chúng ta cũng biết là những nước Nhật, Nam Hàn, Úc đều là những nước có căn cứ quân sự của Hoa kỳ và đă có một giao hảo từ lâu.

Nhưng Việt Nam quan trọng v́ Việt Nam hiện nay đang là nạn nhân trực tiếp của chính sách bành trướng của Trung cộng, hàng ngày hàng giờ bị lấn đất, chiếm biển. Những hành động bồi đắp đảo nhân tạo, xây những đường bay, gửi những dàn hỏa tiễn ra những căn cứ quân sự được thiết lập trái phép, đi ngược lại luật quốc tế; những hành động này đă quá rơ.

Với Nhật bản, ai cũng biết 90% nhiên liệu tiêu dùng cho nước này là do nhập cảng đi qua hoặc bằng đường biển, hoặc bằng đường không, nằm trên vùng Lưỡi Ḅ, mà Trung cộng đang tự cho rằng là của ḿnh, trái ngược với luật quốc tế.

Chính v́ vậy, mà lợi dung ḿnh là nước chủ nhà, tổ chức G7 ( 7 Cường quốc trên thế giới), nước Nhật, với ông Thủ tướnh Abe, đă cố gắng kéo Hoa kỳ, 5 nước c̣n lại và Khối Âu châu về phía ḿnh trong chính sách châu Á Thái B́nh dương.

Ngoại trưởng của Nhóm 7 nước kinh tế phát triển này đă bày tỏ lo ngại về vấn đề tranh chấp lănh thổ, lănh hải trên biển Đông và Hoa Đông, hai khu vực mà Trung cộng càng ngày càng tỏ ra hung hăng qua những hành động và tuyên bố trong những năm gần đây.

Bản Tuyên bố G7 nêu rơ:

“ Chúng tôi lo ngại về t́nh h́nh biển Đông và biển Hoa Đông , đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng căn bản của việc quản lư và giải quyết các tranh chấp một cách ḥa b́nh.”

“ Chúng tôi bày tỏ sự phản đối mạnh mẽ đối với bất kỳ hành vi đe dọa , cưỡng ép hay gây hấn đơn phương nào có thể làm thay đổi nguyên trạng và gia tăng  căng thẳng, và kêu gọi tất cả các bên tránh có các hành động như bồi đắp , bao gồm bồi lấp trên qui mô lớn, xây dựng và sử dụng các công tŕnh cho mục đích quân sự, và thay vào đó hành động phù hợp với luật pháp quốc tế, bao gồm các nguyên tắc về tự do hàng hải và hàng không.” ( Theo Bloomberg).

Tuyên bố không nêu đích danh, nhưng chúng ta ai cũng hiểu ngầm là ám chỉ trung cộng.

Thủ tướng Nhật đă cố mời Thủ tướng Việt Nam, ông Nguyễn xuân Phúc, nước nạn nhân đầu tiên, trực tiếp của chính sách bành trướng Trung cộng, sang viếng thăm và họp Hội nghị G7 mở rộng sau đó, hy vọng rằng ông này sẽ có những lời tuyên bố mạnh mẽ, kết án Trung cộng. Nhưng ông này vẫn ởm ờ, không hiểu v́ đóng kịch để che mắt dư luận hay phải chăng vẫn ám ảnh trong đầu câu: “ Nếu đi với Trung cộng th́ c̣n đảng nhưng mất nước”, đặt quyền lợi đảng và chính là quyền lợi của bản thân, trên quyền lợi của quốc gia dân tộc ?

Nhiều người trách ông Obam đă đặt quyền lợi chiến lược lên trên quyền lợi nhân quyền, nhất là đối với Việt Nam. Điều này có phần đúng, nhưng chúng ta cũng đừng suy luận quá xa, cho rằng Hoa kỳ không cần đến dân chủ và nhân quyền.

Nếu chúng ta xét lịch sử lập quốc Hoa kỳ, th́ dân chủ và nhân quyền là nền tảng của chế độ, là mảnh đất mầu mỡ nhờ đó mà Hoa kỳ đă trở thành đại cường quốc ngày hôm nay. Đây là lẽ sống và niềm kiêu hănh của họ. họ có thể làm ngơ nhất thời v́ tính cách uyển chuyển của chiến lược ngoại giao, nhưng họ vẫn bám giữ.

Theo ông La Vũ, bạn nối khố của ông Tập cận B́nh, hiện sống ở Hoa kỳ, trong một bức thư gần đây gửi ông này, có viết:

“ Cha chúng ta là những công thần của cuộc cách mạng Mao trạch Đông. Nhưng điều đáng tiếc sau cuộc cách mạng này là chế độ độc tài. Đó là điều khác biệt lớn giữa Mao trạch Đông và Georges Washington, v́ sau cuộc cách mạng Washington là chế độ dân chủ.”

Chúng ta nên nhớ cha của ông La Vũ là ông La quí Thanh, cha của ông Tập cận B́nh là ông Tập trọng Huân, 2 ông đều là Phó Thủ tướng dưới thời Mao, đi theo Mao từ nhỏ, một người làm đến chức Phó Thủ Tướng đặc trách về An ninh, T́nh báo, người khác th́ làm đến chức Phó Thủ tướng, đặc trách về ư thức hệ và Tuyên truyền. Thêm vào đó 2 bà Phu nhân rất thân thiện với nhau, khi lên voi cũng như lúc xuống chó. Ông La Vũ và Tập cận B́nh chơi với nhau từ thưở nhỏ.

Chiều hướng tự do, dân chủ là hướng đi tất yếu của nhân loại. Hên cho nước Hoa kỳ là những nhà lập quốc đă nh́n ra điều này, cho măi tới ngày hôm nay.

Cuộc viếng thăm Việt Nam, Nhật bản của Obama, nó vừa nằm trong kế hoặch ngắn hạn, trung hạn và dài hạn của Hoa kỳ. V́ nó đi đúng chiều hướng tiến bộ của văn minh nhân loại.(1)

                                                        Paris ngày 08/06/2016

                                                  Chu chi Nam và Vũ văn Lâm

(1)    Xin xem them những bài về Hoa kỳ và Việt Nam, trên http://perso.orange.fr/chuchinam/